student HF
 

Juli 1996

Studentaskúlakunngerðin

Alisfrøði-evnafrøði

Málslig deild

Kravt stig

Endamálið

1. Endamálið er,

a)

at næmingarnir fáa kunnleika um týdningin, sum náttúruvísindini hava fyri mentan og samfelagslív,

b)

at næmingarnir við at fáast við alisfrøðiligar og evnafrøðiligar spurningar fáa kunnleika um umhvørvisviðurskifti,

c)

at næmingarnir fáa vitan um høvuðshugtøk innan alisfrøði og evnafrøði, ið kunnu vera grundarlag undir framhaldandi lesnaði,

d)

at næmingarnir fáa skil á alisfrøðiligum og evnafrøðiligum evnum, ið hava týdning í gerandisdegnum,

e)

at næmingarnir fáa kunnleika um royndararbeiðshættir, vandamál og trygdarviðurskifti í hesum sambandi,

f)

at næmingarnir í ein vissan mun fáa førleika at málbera seg bæði skrivliga og munnliga um einføld alisfrøðilig og evnafrøðilig viðurskifti.

Undirvísingin

2.1 Tað er av týdningi, at undirvísingin er knýtt at viðkomandi fyribrigdum, helst úr gerandisdegnum og á royndarligum støði. Næmingurin skal fáa kunnleika um nýtsluna av modellum í alisfrøði og evnafrøði, men tað er av týdningi, at undirvísingin ikki verður ov vísindakend.

2.2 Undirvísingin fevnir um høvuðsøki og valtilfar. Alisfrøði og evnafrøði skulu vektast javnt í undirvísingini. So vítt tað er gjørligt, skulu bæði alisfrøðilig og evnafrøðilig fyribrigdi koma fyri í hvørjari langætlan.

2.3 Partar av undirvísingini skulu leggjast soleiðis til rættis, at teir verða evnisskipaðir, og ein av langætlanunum skal sum tema hava umhvørvið.

2.4 Royndararbeiðið skal vera týðandi táttur í undirvísingini. Tað fevnir um demonstratiónsroyndir og royndir, gjørdar av næmingunum. Royndirnar skulu dýpa og lýsa ástøðiligu spurningarnar, og tær eiga at vera tætt knýttar at langætlanunum. Næmingarnir skulu skriva dagbók um royndararbeiðið og sýna, at teir eisini eru førir fyri at gera einfaldar útrokningar í hesum sambandi.

2.5 Royndirnar, gjørdar av næmingunum, skulu svara til einar 25 pultstímar. Næmingarnir skulu skriva einar 12 frágreiðingar í sambandi við royndirnar, og lærarin skal rætta og gera viðmerkingar til frágreiðingarnar.

2.6 Næmingarnir skulu kunnast um vandamál og trygdarviðurskifti í sambandi við royndararbeiðið.

2.7 Næmingarnir skulu loysa skrivligar uppgávur, ið eru knýttar at teimum viðgjørdu evnunum. Við í svarinum upp á eina numeriska uppgávu skal so mikið av teksti og myndum vera við, at eingin ivi er um hugsanarháttin hjá næminginum. Eisini skal næmingurin venja seg við at meta um úrslitini.

2.8 Uppgávur verða bæði loystar í tímunum og heima. Skrivliga heimaarbeiðið, ið verður rættað og fær viðmerkingar frá læraranum, fevnir um 5 uppgávusett.

2.9 Edv skal takast við í undirvísingina. Tað kann gerast við at nýta t.d. amboðsforrit, venjingarforrit, samlátsforrit ella dátugrunnar. Í sambandi við royndararbeiðið kann edv nýtast til at savna og viðgera máldar støddir eins og í sambandi við stýring av og eftirliti við royndaruppsetingum.

Innihaldið í undirvísingini

3.1 Høvuðsøkini fevna um:

1)

Bygnaðin hjá evnum.

 

Bygnaðurin hjá atomum og kjarnum verður viðgjørdur (elektronir, protonir, neutronir) og isotopar umrøddir. Eisini verður skeiðbundna skipanin av grundevnunum lýst við høvuðsdenti á tey fyrstu skeiðini. Út frá skeiðbundnu skipanini verður greitt frá, hvussu jonir og molekylir verða gjørd og viðkomandi dømi um jon- og molekylubindingar verða viðgjørd. Høvuðsdenturin verður lagdur á organisku sambindingarnar, tá ið strukturformlar verða valdir.

2)

Evnis- og orkubroytingar.

 

Geislavirknir kjarnar og fáningin av teimum verða viðgjørd. Í hesum sambandi skulu alfa-, beta- og gammafáning, dømi um kjarnareaktiónir (m.a. fusión og fissión), aktivitetur og helvtartíð umrøðast. Ísogan av joniserandi geislingum verður viðgjørd saman við geislareinføri. Molhugtakið og hugtøkini molarur massi, konsentratión (mol/L) og massaprosent verða tikin upp. Dømi um einfaldar brenningsreaktiónir og syru/basu-reaktiónir verða viðgjørd. Einfaldar mongdarrokningar skulu eisini gerast og pH-hugtakið umrøðast. Dømi um orkukeldur, orkusløg og orkubroytingar, har orkuvarðveitsla verður havd í huga, verða viðgjørd.

3.2 Í mest møguligan mun verða tey heiti, súmbol og mátieindir nýtt, ið Dansk Standardiseringsråd mælir til at nýta. Eisini eigur skipaða navnagávan eftir IUPAC viðvíkjandi evnum at verða nýtt í mest møguligan mun.

3.3 Tá ið arbeitt verður við kemikalium, verða tey ymisku vandasúmbolini og vanda- og trygdarsetningarnir (V- og T-setningar) umrødd. Reglur fyri, hvussu slepst av við evnafrøðiligt burturkast, verða gjøgnumgingnar. Trygdarviðurskifti í sambandi við geislavirkin evni verða eisini umrødd.

3.4 Økini "Bygnaður hjá evnum" og "Evnis- og orkubroytingar" taka ávikavist umleið 1/6 og umleið 1/2 av samlaðu undirvísingartíðini. Valtilfarið tekur umleið 1/3 av undirvísingartíðini.

3.5 Lisnar verða 120-160 síður, alt eftir undirvísingartilfarinum, ið nýtt verður.

Próvtøkan

4.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka. Fyrireikingartíðin er umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflyggjan íroknað. 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

4.2 2) Próvtøkupensum hjá næmingum, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, er umleið 80-100 síður av lesipensum, alt eftir undirvísingartilfarinum, ið nýtt er, og teimum frágreiðingum, ið eru knýttar at undirvísingartilfarinum. Skrivligt heimaarbeiði og dagbøkur skulu vanliga vera partur av próvtøkupensum. Próvtøkupensum skal veljast soleiðis, at tað fevnir um stórar samanhangandi eindir bæði úr høvuðsøkjum og valtilfari.

4.3 Próvtøkupensum hjá sjálvlesandi og næmingum, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, er tað sama sum lesipensum umframt allar frágreiðingarnar frá einum starvsstovuskeiði ella onkrum tílíkum.

4.4 Í fyrireikingartíðini er próvtakaranum loyvt at nýta hesar hjálparmiðlar: Skrivligir samandráttir, talvur, uppgávur, frágreiðingar og annað skrivligt tilfar, ið hevur verið nýtt ella hevur verið gjørt í sambandi við undirvísingina. Tól, ið hava týdning fyri royndarliga partin av próvtøkupensum, og góðkendan lummaroknara.

4.5 Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini umframt møgulig fylgiskjøl í sambandi við spurningin, men eitt beinleiðis handrit til upplestur telur ikki positivt í dømingini. Eisini kunnu talvur, myndir o.tíl. frá frágreiðingum hjá próvtakaranum ella øðrum hjálparmiðlum nýtast. Tá ið royndararbeiði er við í próvtøkuspurninginum, eiga týðandi tól at vera tikin við í próvhoyringina.

5. Givið verður 1 próvtal. Próvtalið verður givið við støði í eini heildarmeting.

 

Juli 1996

Alisfrøði - evnafrøði

Felagslærugrein

Endamálið

1. Endamálið er,

a)

at næmingarnir fáa kunnleika um týdningin, sum náttúruvísindini hava fyri mentan og samfelagslív,

b)

at næmingarnir við at fáast við alisfrøðiligar og evnafrøðiligar spurningar fáa kunnleika um umhvørvisviðurskifti,

c)

at næmingarnir fáa vitan um høvuðshugtøk innan alisfrøði og evnafrøði, ið kunnu vera grundarlag undir framhaldandi lesnaði,

d)

at næmingarnir fáa skil á alisfrøðiligum og evnafrøðiligum evnum, ið hava týdning í gerandisdegnum,

e)

at næmingarnir fáa kunnleika um royndararbeiðshættir, vandamál og trygdarviðurskifti í hesum sambandi,

f)

at næmingarnir í ein vissan mun fáa førleika at málbera seg bæði skrivliga og munnliga um einføld alisfrøðilig og evnafrøðilig viðurskifti.

Undirvísingin

2.1 Tað er av týdningi, at undirvísingin er knýtt at viðkomandi fyribrigdum, helst úr gerandisdegnum og á royndarligum støði. Næmingurin skal fáa kunnleika um nýtsluna av modellum í alisfrøði og evnafrøði, men tað er av týdningi, at undirvísingin ikki verður ov vísindakend.

2.2 Undirvísingin fevnir um høvuðsøki og valtilfar. Alisfrøði og evnafrøði skulu vektast javnt í undirvísingini. Í mest møguligan mun, skulu bæði alisfrøðilig og evnafrøðilig fyribrigdi koma fyri í hvørjari langætlan.

2.3 Partar av undirvísingini skulu leggjast soleiðis til rættis, at teir verða evnisskipaðir, og ein av langætlanunum skal hava umhvørvið sum tema.

2.4 Royndararbeiðið skal vera týðandi táttur í undirvísingini. Tað fevnir um demonstratiónsroyndir og royndir, gjørdar av næmingunum. Royndirnar skulu dýpa og lýsa ástøðiligu spurningarnar, og tær eiga at vera tætt knýttar at langætlanunum. Næmingarnir skulu skriva dagbók um royndararbeiðið og sýna, at teir eisini eru førir fyri at gera einfaldar útrokningar í hesum sambandi.

2.5 Royndirnar, næmingarnir gera, skulu svara til einar 25 pultstímar. Næmingarnir skulu skriva einar 12 frágreiðingar í sambandi við royndirnar, og lærarin skal rætta og gera viðmerkingar til frágreiðingarnar.

2.6 Næmingarnir skulu kunnast um vandamál og trygdarviðurskifti í sambandi við royndararbeiðið.

2.7 Næmingarnir skulu loysa skrivligar uppgávur, ið eru knýttar at teimum viðgjørdu evnunum. Við í svarinum upp á eina numeriska uppgávu skulu so mikið av teksti og myndum vera við, at eingin ivi er um hugsanarháttin hjá næminginum. Eisini skal næmingurin venja seg við at meta um úrslitini.

2.8 Uppgávur verða bæði loystar í tímunum og heima. Skrivliga heimaarbeiðið, ið verður rættað og fær viðmerkingar frá læraranum, fevnir um 5 uppgávusett.

2.9 Edv er ein partur av undirvísingini. Tað kann gerast við at nýta t.d. amboðsforrit, venjingarforrit, samlátsforrit ella dátugrunnar. Í sambandi við royndararbeiðið kann edv nýtast til at savna og viðgera máldar støddir eins og í sambandi við stýring av og eftirliti við royndaruppsetingum.

Innihaldið í undirvísingini

3.1 Høvuðsøkini fevna um:

1)

Bygnað hjá evnum. Bygnaðurin hjá atomum og kjarnum verður viðgjørdur (elektronir, protonir, neutronir) og isotopar umrøddir. Eisini verður skeiðbundna skipanin av grundevnunum lýst við høvuðsdenti á tey fyrstu skeiðini. Út frá skeiðbundnu skipanini verður greitt frá, hvussu jonir og molekylir verða gjørd og viðkomandi dømi um jon- og molekylubindingar verða viðgjørd. Høvuðsdenturin verður lagdur á organisku sambindingarnar, tá ið strukturformlar verða valdir.

2)

Evnis- og orkubroytingar. Geislavirknir kjarnar og fáningin av teimum verða viðgjørd. Í hesum sambandi skulu alfa-, beta- og gammafáning, dømi um kjarnareaktiónir (m.a. fusión og fissión), aktivitetur og helvtartíð umrøðast. Ísogan av joniserandi geislingum verður viðgjørd saman við geislareinføri. Molhugtakið og hugtøkini molarur massi, konsentratión (mol/L) og massaprosent verða tikin upp. Dømi um einfaldar brenningsreaktiónir og sýru/basu-reaktiónir verða viðgjørd. Einfaldar mongdarrokningar skulu eisini gerast og pH-hugtakið umrøðast. Dømi um orkukeldur, orkusløg og orkubroytingar, har orkuvarðveitsla verður havd í huga, verða viðgjørd.

3.2 Í mest møguligan mun verða tey heiti, súmbol og mátieindir nýtt, ið Dansk Standardiseringsråd mælir til at nýta. Eisini eigur skipaða navnagávan eftir IUPAC viðvíkjandi evnum at verða nýtt í mest møguligan mun.

3.3 Tá ið arbeitt verður við kemikalium, verða tey ymisku vandasúmbolini og vanda- og trygdarsetningarnir (V- og T-setningar) umrødd. Reglur fyri, hvussu slepst av við evnafrøðiligt burturkast, verða gjøgnumgingnar. Trygdarviðurskifti í sambandi við geislavirkin evni verða eisini umrødd.

3.4 Økini _Bygnaður hjá evnum" og _Evnis- og orkubroytingar" taka ávikavist umleið 1/6 og umleið 1/2 av samlaðu undirvísingartíðini. Valtilfarið tekur umleið 1/3 av undirvísingartíðini.

3.5 Lisnar verða 120-160 síður, alt eftir undirvísingartilfarinum, ið nýtt verður.

Próvtøkan

4.1 Hildin verður ein munnlig próvtøka. Fyrireikingartíðin er umleið 25 minuttir, og tá eru vegleiðing og tilfarsútflýggjan íroknað. 2,5 próvtakarar verða próvhoyrdir um tíman, íroknað próvdøming.

4.2 Próvtøkupensum hjá næmingum, ið fara til próvtøku eftir vanligum treytum, er umleið 80-100 síður av lesipensum, alt eftir undirvísingartilfarinum, ið nýtt er, og teimum frágreiðingum, ið eru knýttar at undirvísingartilfarinum. Skrivligt heimaarbeiði og dagbøkur skulu vanliga vera partur av próvtøkupensum. Próvtøkupensum skal veljast soleiðis, at tað fevnir um stórar samanhangandi eindir bæði úr høvuðsøkjum og valtilfari.

4.3 Próvtøkupensum fyri sjálvlesandi og næmingar, ið fara til próvtøku eftir serligum treytum, er tað sama sum lesipensum umframt allar frágreiðingarnar frá einum starvsstovuskeiði ella onkrum tílíkum.

4.4 Í fyrireikingartíðini er próvtakaranum loyvt at nýta hesar hjálparmiðlar: skrivligar samandráttir, talvur, uppgávur, frágreiðingar og annað skrivligt tilfar, ið hevur verið nýtt ella hevur verið gjørt í sambandi við undirvísingina. Tól, ið hava týdning fyri royndarliga partin av próvtøkupensum, og góðkendan lummaroknara.

4.5 Til tess at styðja framløguna kann próvtakarin undir próvhoyringini brúka tær uppskriftir, hann hevur gjørt í fyrireikingartíðini umframt møgulig fylgiskjøl í sambandi við spurningin, men eitt beinleiðis handrit til upplestur telur ikki positivt í dømingini. Eisini kunnu talvur, myndir o.tíl. frá frágreiðingum hjá próvtakaranum ella øðrum hjálparmiðlum nýtast. Tá ið royndararbeiði er við í próvtøkuspurninginum, eiga týðandi tól at vera tikin við í próvhoyringina.

5. Givið verður 1 próvtal. Próvtalið verður givið við støði í eini heildarmeting.

 

  

 

 

ALIS/EVNAFRØÐI - FØROYA STUDENTASKÚLI OG HF-SKEIÐ - HOYDALAR